مقايسه 197 كشور جهان از جهت وضعيت نظام وظيفه:

بخش عظيمي از جمعيت كشور ما را جوانان تشكيل مي‌دهند كه در قالب يكي از منابع توليد يعني نيروي انساني نقش مهمي در افزايش بهره‌وري دارند. مشمولين قانون نظام وظيفه غالبا همين گروه هستند و لازم است بررسي شود كه گذراندن دوره نظام وظيفه چه تاثيري در بهره‌وري نيروي انساني دارد به عبارتي آيا تحميل اجباري خدمت نظام وظيفه به افراد از سوي قانون‌گذار اقتصادي‌تر است يا نرمش در اين مورد و حركت به سوي ايجاد ارتش حرفه‌اي توسط داوطلبين واقعي و تامين هزينه‌هاي آنها توسط افرادي كه به هر دليلي تمايلي به خدمت رفتن نداشته ولي با طي نمودن دوره كوتاه آموزش نظامي به‌عنوان نيروي ذخيره تا دو دهه در صورت نياز مي‌توانند در خدمت نيروهاي مسلح كشورشان قرار گرفته و از حاكميت ملي و تماميت ارضي مملكت دفاع نمايند.

اگر مشمولين نظام وظيفه را به دو گروه دارندگان مدرك ليسانس و بالاتر و دارندگان مدرك زير ليسانس تقسيم كنيم گروه اول كساني هستند كه سيستم آموزشي كشور هزينه و مدت زيادي را صرف تربيت آنها كرده و داراي تخصصي هستند و در جامعه سالم بايستي آنها به سرعت جذب بازار كار متناسب با تخصص خود شوند. سن اين افراد قرابت زيادي با ميانگين سن ازدواج پسران در ايران دارد و اعزام اين افراد به خدمت سربازي هزينه بالايي دارد زيرا كه باعث مي‌شود تا نيروي كار متخصص و آموزش‌ديده در دوره زماني طولاني اكثرا به كاري غير از تخصص خود مشغول شده و اين امر باعث پايين آمدن ضريب بهره‌وري نيروي كار و اتلاف منابع مي‌گردد.

اما گروه دوم كه عمدتا تخصصي از طرف نظام آموزشي دريافت ننمودند و با ميانگين سن ازدواج فاصله دارند هزينه فرصت اين گروه براي اعزام به خدمت نظام وظيفه كمتر از سايرين است. علاوه بر اين هزينه‌هايي كه دولت به‌عنوان مقرري به سربازان مي‌پردازد و نيز هزينه‌هايي كه صرف نگهداري و اسكان و تغذيه آن مي‌شود را نيز بايد به هزينه‌هاي اجتماعي ديگر اضافه نمود علاوه بر اين هزينه‌هاي دوره خدمت نظام وظيفه بدون شك منافعي براي دولت دارد كه ضرورتا بايد از هزينه‌هاي آن بيشتر باشد در غير اين صورت پافشاري بر خدمت اجباري سربازي رفتار منطقي و اقتصادي نخواهد بود از جمله اين منافع برآوردن نياز دولت به نيروي نظامي و انتظامي، آموزش و آماده كردن افراد براي زمان ضرورت جهت برقراري امنيت تامين كار انساني برخي سازمان‌ها و... است.

جا دارد همين جا به اين موضوع نيز اشاره نماييم كه چنانچه انسان‌هاي واجد شرايط (افراد مشمول) منابع و درآمد حاصل از اين خدمت را بيشتر از هزينه آن بدانند با كمال ميل تن به خدمت مقدس سربازي خواهند داد پس هميشه عده‌اي وجود خواهند داشت كه متمايل به انجام خدمت نظام وظيفه خواهند بود. در سوي ديگر افرادي هستند كه بعد از محاسبه هزينه آن را بيشتر ازمنافع آن مي‌دانند اين افراد قاعدتا آمادگي دارند تا با پرداخت هزينه‌اي كمتر از آنچه خدمت نظام وظيفه براي آنها دارد خود را از قيد آن رها كنند.

مقايسه 197 كشور جهان از جهت وضعيت نظام وظيفه:
كشورهاي جهان ازلحاظ وضعيت نظام وظيفه به سه گروه تقسيم مي‌شوند:

1-‌در 109 كشور جهان خدمت نظام وظيفه عمومي وجود ندارد از جمله اين كشورها آرژانتين، اروگوئه، افغانستان، استراليا، اسلواكي، امارات عربي متحده، انگلستان، آمريكا، بلژيك، بلغارستان، يونان، بوسني، ايسلند، پاكستان، پرتغال، چك، روماني، ژاپن، جامائيكا، فرانسه، لبنان، مجارستان، هلند، نيكاراگوئه، نيجريه، عربستان، عراق، هند، هنگ‌كنگ، ايتاليا، مراكش و كشورهاي افغانستان، عراق، عربستان، عمان، قطر، امارات، پاكستان، بحرين از جمله همسايگان ايران هستند كه سربازي اجباري را لغو كرد.

2- در 62 كشور جهان خدمت سربازي صرفا در امور مدني و به‌صورت غيرمسلح و به صورت داوطلبانه و بعضا مدت آن كمتر از يك سال مي‌باشد (كشورهاي اتريش، آذربايجان، دانمارك، بوليوي، اوكراين، كرواسي، آلمان، يونان، مكزيك، روسيه، تايوان، تركيه از جمله كشورهايي هستند كه خدمت سربازي در آنها يك سال يا كمتر و كشورهاي آنگولا، الجزاير، بلاروس، اسپانيا و سوئد جزو كشورهايي هستند كه سربازي صرفا در امور مدني و به صورت غيرمسلح درآنها انجام مي‌شود)

3-‌سربازي اجباري 18 ماه يا بيشتر، غيرانتخابي و همراه با به‌كارگيري در امور عملياتي و مسلحانه نظامي كه در اين بررسي در 26 كشوراز جمله ايران انجام مي‌شود.

ارمنستان، اريتره، ايران، بوركينافاسو، تاجيكستان، تايلند، تركمنستان، كنگو، زيمبابوه، سوريه،سودان، سائوتام، سومالي،كامبوج، قرقيزستان، كره شمالي، گينه استوايي، كوبا، لائوس، ليبي، ماداگاسكار، مصر، موزامبيك، ويتنام در اين گروه قرار دارند.

همانطور كه مشاهده مي‌شود در ايران به‌رغم برخي بهبودها در مقايسه با ديگر كشورها كمترين ميزان بهينه‌سازي و اصلاح در مورد نظام وظيفه انجام شده است

طرح كروبي براي سربازي

كليات طرح اصلاح قانون خدمت نظام وظيفه عمومي:

در اين طرح نيروهاي مسلح ايران (ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامي) از حالت تكيه بر سربازان وظيفه به تكيه بر نيروهاي عمدتا حرفه‌اي تغيير شكل خواهند داد. تمامي مشمولين خدمت نظام وظيفه به دو گروه ذيل تقسيم مي‌شوند.

الف – افرادي كه به هر دليلي تمايلي به انجام خدمت نظام وظيفه نداشته و مايلند با پرداخت مبلغي هزينه جبراني آن را بر اساس جدول مندرج در اين طرح پرداخته و با شركت اجباري دريك دوره آموزش نظامي 60 روزه با نحوه به‌كارگيري سلاح و اصول مقدماتي و كاربردي رزم‌آشنا و به مدت 20 سال نيز به‌عنوان نيروي ذخيره تلقي و در صورت نياز كشور در زمان ضرورت و بحران بلافاصله بعد از فراخواني در نيروهاي مسلح حضور يافته از حاكميت ملي و تماميت ارضي مملكت دفاع نمايند.

ب – افرادي كه قصد انجام خدمت نظام وظيفه را دارند و پس از گذراندن دوره آموزشي در يگان‌هاي نظامي مربوطه متناسب با نياز هر نيرو مي‌توانند حداكثر تا مدت 3 سال و درصورت نياز نيروهاي مسلح تا سقف زماني پنج سال با اخذ حقوق (طبق جدول مندرج در اين طرح) در ارتش و سپاه پاسداران يا نيروهاي انتظامي به خدمت بپردازند. (حداقل مدت خدمت افراد داوطلب در نيروهاي مسلح 18 ماه مي‌باشد)

نقاط قوت اين طرح:

1-‌تعداد قابل توجهي از نيروهاي متخصصي كه نظام آموزشي كشور براي آنها هزينه نموده بلافاصله وارد بازار كار شده و از اتلاف منابع به‌شدت جلوگيري خواهد شد.

2- به‌صورت قابل توجهي از تعداد افراد غايب و بلاتكليف كه به‌دليل عدم تمايل به انجام خدمت سربازي و محروميت‌هاي قانوني از چرخه بهره‌وري خارج شده و عوارض اقتصادي و اجتماعي نامناسبي ايجاد نمودند كاسته خواهد شد.

3- جمع كثيري از جوانان در سطوح مختلف به دليل پرداخت حقوق در نيروهاي مسلح جذب شده و آمار بيكاران و بالطبع مشكلات اجتماعي و اقتصادي جامعه كاهش خواهد يافت.

4- بخش قابل توجهي از هزينه‌هاي سربازان حرفه‌اي توسط افرادي كه خدمت وظيفه خود را خريداري مي‌نمايند تامين و فشار زيادي از جهت مالي به دولت و نيروهاي مسلح و نهايتا خزانه كشور وارد نمي‌گردد.

5- نيروهاي مسلح مي‌توانند نيروهاي دائم خود را از بين سربازان حرفه‌اي (بعد از پنج سال) گزينش و هزينه‌هاي آموزشي ديگري بر آنها تحميل نمي‌شود.

6- با انواع و اقسام بزهكاري‌هاي مرتبط با صدور كارت پايان خدمت جعلي يا معافيت‌هاي غيرقانوني و امثالهم كه هر روز شاهد درج اخبار آن در مطبوعات هستيم مقابله مي‌شود.

7- از اتلاف جدي منابع انساني كه مي‌توانند پس از خاتمه تحصيل در سطوح مختلف نظام اجرايي كشور در بخش دولتي يا خصوصي در فرآيند توسعه كشور موثر واقع شوند، جلوگيري مي‌شود.

لازم به توضيح است كه اجراي اين طرح منوط به موافقت مقام معظم رهبري (فرماندهي كل نيروهاي مسلح) و تصويب مجلس شوراي اسلامي مي‌باشد.

جزئیات مصوبات جدید معافیت

سردار محمد جواد زاده کمند امروز در جمع خبرنگاران گفت: «یکی از مصوباتی که بیشترین مراجعه کننده را به خود اختصاص داده معافیت یکی از فرزندان خانواده‌هایی است که فرزند آنها خدمت خود را انجام داده است».

سردار زاده‌کمند افزود: «ملاک برای بهره‌مندی از این مزایا انجام خدمت دوره ضرورت 3فرزند از یک خانواده است.اگر خانواده‌ای 6 فرزند ذکور داشته باشد 2 فرزند این خانواده با داشتن شرایط معاف خواهند شد».

وی در ادامه گفت: «ترتیب توالی در بین فرزندان مطرح نیست لذا اگر فرزند اول یا دوم یا سوم به دلیل تحصیل یا هر دلیل دیگری به خدمت اعزام نشده چنانچه 3فرزند از آن خانواده خدمت کرده باشد فرزند چهارم حتی اگر فرزند اول خانواده باشد از این معافیت بهره‌مند می‌شود».

رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا تاکید کرد: «انتخاب فرزند چهارم برای بهره‌مندی از این معافیت با پدر در صورت نبود او مادر و در صورت نبود مادر هم با قیم قانونی است.تعداد فرزند یک خانواده بر اساس اسامی مندرج در شناسنامه پدر خواهد بود».

سردار زاده‌کمند در ادامه اظهار داشت: «خدمت افرادی که به جای خدمت سربازی متعهد خدمت در نیروهای مسلح یا دستگاه‌های غیر نظامی مانند کشتیرانی، هواپیمایی کشوری، وزارت بهداشت، آموزش و پرورش، نفتکش و قوه قضائیه هستند یا خدمت خود را در چارچوب مقررات احتساب خدمت ناپیوسته روحانیان انجام داده‌اند و یا افرادی که امریه مشمول مامور در مراکز دولتی بوده‌اند به عنوان خدمت دوره ضرورت تلقی می‌شود».

وی در ادامه گفت: «و با آنان مانند فرزندانی که خدمت کرده‌اند برخورد خواهد شد.البته به شرطی که حداقل دو سال از مدت تعهد خدمتی آنان در آن دستگاه گذشته باشد و در حال حاضر هم این خدمت استمرار داشته باشد».

سردار زاده‌کمند افزود: «فرزندان خانواده‌ای که از معافیت کفالت، پزشکی، خرید سربازی، معافیت رهبری، ماده 6 حمایت از معلولان، تحت پوشش کمیته امداد و سایر معافیت‌ها به جزء معافیت تعهد خدمت در نیروهای مسلح و دستگاه نظامی استفاده کرده‌اند در شمول فرزندان خدمت کرده محاسبه نمی‌شوند».

رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا گفت: «چنانچه برادر سوم در حال خدمت باشد، پس از اتمام یکسال از خدمت وی برادر چهارم می‌تواند از معافیت استفاده کند و دراین صورت برای اینکه برادر چهارم دچار غیبت نشود، چنانچه به سن مشمولیت رسید به سازمان وظیفه عمومی مراجعه کند تا اعزام او تا پایان سال اول خدمت به تعویق بیفتد و پس از آن از معافیت استفاده کند».

وی اظهار داشت: «مشمولانی که به عنوان فرزند چهارم خانواده برای بهره‌مندی از این معافیت انتخاب شدند چنانچه تا تاریخ اول خرداد 1388 مرتکب غیب شده باشند، مجاز به استفاده از این معافیت هستند».

سردار زاده‌کمند تاکید کرد: «اگر فردی در حال حاضر واجد شرایط بهره‌مندی از این مقررات نباشد و با برنامه‌ریزی قبلی غیبت کند تا در شرایط معافیت قرار گیرد، امکان استفاده از معافیت را نخواهد داشت».

وی گفت: «برای بهره‌مندی از این معافیت الزاما کارت‌های پایان خدمت فرزندان خدمت کرده یا گواهی خدمت متعهدین خدمت در دستگاه‌های نظامی و غیر نظامی لازم است».

سردار زاده‌کمند افزود: «جزئیات فرایند کار و مدارک مورد نیاز در سایت www.polic.ir قرار دارد و عموم مردم برای آگاهی بیشتر به بخش وظیفه عمومی این سایت مراجعه کنند».

رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا گفت: «مردم از مراجعه بی‌دلیل به مراکز نظام وظیفه خودداری کنند و برای تشکیل پرونده و ثبت آن از طریق دفاتر خدمات الکترونیک انتظامی اقدام کنند».این دفاتر از 5 خرداد آماده انجام خدمات مربوطه است».

کسر خدمت بسیجیان

سردار زاده‌کمند درباره کسر خدمت بسیجیان گفت: «بر اساس قانون احتساب قسمتی از خدمت اعضای بسیج به عنوان خدمت دوره ضرورت که در سال 1380 ابلاغ شده هر بسیجی فعال که برابر ضوابط ابلاغی از سوی نیروی مقاومت بسیج از سن 16 سالگی به طور منظم با بسیج همکاری داشته باشد، متناسب با میزان فعالیت به ازای هر سال از 45 روز تا سه ماه کسر خدمت برخوردار خواهد شد.که سقف نهایی این مدت 6 ماه بود».

وی افزود: «بر اساس مصوبه جدید مجموع این مدت به 9 ماه افزایش یافته اما سایر ضوابط ابلاغی از جمله اینکه مشمولان غایب امکان استفاده از این مزایا را ندارند، کماکان معتبر است».

سردار زاده‌کمند گفت: «برای استفاده از کسر خدمت بسیجی گواهی‌های صادره از سوی نیروی مقاومت بسیج باید به یگان خدمت تحویل تا پس از بررسی نسبت به اعمال آن در سابقه خدمتی سرباز اقدام شود».

این افراد نیازی به مراجعه به سازمان وظیفه عمومی ندارند

معافیت یکی از فرزندان خانواده‌هایی که یک فرزند آنان در حین خدمت سربازی فوت کند

رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا گفت: «چنانچه فرزند خانواده‌ای در طول خدمت سربازی فوت کند و فوت ایشان به عنوان فوت قیود خدمتی برابر ضوابط جاری هر یک از نیروهای مسلح تایید شود، یکی از فرزندان ذکور این خانواده از خدمت دوره ضرورت معاف می‌شود.چنانچه این فرد تا اول خرداد دارای غیبت باشد مانعی برای استفاده از معافیت وی نخواهد بود».

وی در ادامه افزود: «اگر سرباز فراری باشد باید به وضعیت فرار ایشان رسیدگی و سپس مجاز به استفاده از این معافیت خواهد بود.مشمولانی که به جای خدمت دوره ضرورت متعهد خدمت در نیروهای مسلح یا دستگاه‌های غیر نظامی هستند به عنوان خدمت سربازی تلقی و در صورت فوت برادر در شمول این مقررات قرار می‌گیرند».

کسر خدمت ایثارگران

سردار زاده‌کمند اظهار داشت: «در حال حاضر فرزند جانبازان 25 درصد و یا ایثارگران با سابقه 30ماه حضور در جبهه و یا تلفیق جانبازی و سابقه حضور در جبهه که جمع آن به 30 برسد، یک فرزند جانباز یا رزمنده از خدمت معاف می‌شود».

وی در ادامه گفت: «بر اساس مصوبه جدید چنانچه درصد جانبازی کمتر از 25 درصد و سابقه رزمندگی کمتر از 30 ماه باشد به نسبت از خدمت فرزند یا فرزندان آنان کسر خواهد شد».

رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا افزود: «مبنای محاسبه مدت خدمت در حال حاضر 18 ماه است که به تناسب مقطع تحصیلی لیسانس، فوق لیسانس، دکتری و فوق دکتری به ترتیب از یکماه تا 4ماه کسر خواهد شد».

سردار زاده‌کمند گفت: «فرمول محاسبه کسر خدمت با توجه به مبنای 18 ماه خدمت برای جانبازی به این شرح است: «درصد جانبازی در 72 درصد ضرب که مساوی با میزان کسر خدمت است، به عنوان مثال اگر میزان جانبازی 20 درصد باشد ضربدر 72 درصد کسر خدمت فرزند 4/14 ماه خواهد بود و یا اگر ایثارگری 25 ماه سابقه جبهه داشته باشد در 60 درصد ضرب شده که در نهایت 15 ماه کسر خدمت به همراه دارد».

وی افزود: «یک مشمول می‌تواند همزمان از کسر خدمت رزمندگی، جانبازی پدر و کسر خدمت بسیج بهره‌مند شود».

سردار زاده‌کمند گفت: «مدت خدمت مشمول با توجه به میزان کسر خدمت در هر حال حداقل دو ماه است که برای طی آموزش رزم مقدماتی اختصاص خواهد یافت».

یعنی اگر میزان کسر خدمت مشمولی 5/17 ماه باشد حتما باید دو ماه آموزش را طی کند و اگر قبلا آموزش را طی کرده باشد فقط کسری مدت خدمت را خواهد گذراند».

رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا در ادامه افزود: «به افرادی که از کسر خدمت استفاده می‌کنند، به ازای انجام هر مدت خدمت سربازی کارت پایان خدمت ارائه می‌شود».

هر ایثارگر فقط می‌تواند از دو تسهیلات (مثلا جانبازی و رزمندگی و یا جانبازی و آزادگی) و برای هر تسهیلات حداکثر دو فرزند خود را معاف و از کسر خدمت معاف کند».

وی گفت: «مشمولان غایب در شمول این مقررات قرار می‌گیرند اما سربازان فراری پس از رسیدگی به فرار آنها می‌توانند از این تسهیلات استفاده کنند.البته اضافه خدمت آنان پابرجاست و کسر خدمت از مجموع مدت خدمت و اضافه خدمت آنان صورت می‌گیرد».

سردار زاده‌کمند گفت:‌ «برای استفاده از تسهیلات رزمندگی باید گواهی حضور در جبهه کارکنان رسمی از سوی هر یک از نیروهای مسلح، نیروهای مردمی و کارکنان دولت از سوی نیروی مقاومت بسیج و کارکنان جهاد سازندگی از سوی وزارت جهاد کشاورزی به یگان محل خدمت صادر شود».

وی اضافه کرد: «برای استفاده از تسهیلات جانبازی گواهی‌های صادره برای درصد جانبازی از سوی بنیاد شهید و شورای عالی پزشکی هر یک از نیروهای مسلح معتبر است که باید برای بهره‌مندی از کسر خدمت به یگان محل خدمت ارسال شود».

رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا گفت: «اگر مشمولی مدت کسر خدمتش بیش از یکسال باشد و در حال حاضر هم دانشجو محسوب شود می‌تواند با اخذ مرخصی تحصیلی از دانشگاه ادامه خدمت خود را انجام و نیازی به فراغت، ترک یا انصراف از تحصیل نیست».

وی اظهار داشت: «سابقه جبهه پدر و مادر و میزان جانبازی آنها با یکدیگر جمع شده و از خدمت یک یا دو فرزند کسر می‌شود».

رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا تاکید کرد: «برای کسر خدمت هیچ نیازی به مراجعه به سازمان وظیفه عمومی ناجا نیست، مدارک صادره از سوی یگان‌ها و یا مبادی مربوطه مستقیما به یگان‌های خدمتی تحویل تا پس از بررسی‌های لازم نسبت به کسر خدمت افراد اقدام شود».

سردار زاده‌کمند گفت: «اگر مشمولی هنوز به خدمت اعزام نشده، تمامی مدارک خود را اماده کند تا پس از اعزام به خدمت به یگان مربوطه جهت بررسی و کسر خدمت تحویل دهد».

معافیت مشمولینی که دارای فرزند معلول باشند

رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا گفت: «این مصوبه در راستای کاهش مشکلات خانواده‌های مددجویان و نیاز به توجه خاص تصویب شده است».

سردار زاده‌کمند افزود: «معلولیت فرزند مشمول باید به تایید شورای پزشکی سازمان بهزیستی استان محل سکونت برسد و سطح معلولیت باید در حد شدید یا خیلی شدید باشد».

وی در ادامه اظهار داشت: «پس از تعیین سطح معلولیت توسط سازمان بهزیستی موضوع در شورای پزشکی وظیفه عمومی شهرستان محل سکونت بررسی شده و در صورت تایید موضوع پرونده برای صدور کارت به سازمان وظیفه عمومی ناجا ارسال خواهد شد».

سردار زاده‌کمند گفت: «مشمولانی که غائب بوده‌اند در شمول این معافیت قرار دارند اما سربازان فراری پس از رسیدگی به وضعیت فرارشان از این مزایا استفاده خواهند کرد».

وی افزود: «روند تشکیل پرونده برای استفاده از این تسهیلات پس از اخذ نظریه سازمان بهزیستی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک انتظامی خواهد بود».

سردار زاده‌کمند گفت: «برای آگاهی از جزئیات فرآیند پیگیری کار و مدارک مورد نیاز از 5 خرداد به دفاتر پلیس +10 و یا سایت پلیس مراجعه کنند».