پیشنهاد ارتش حرفه ای به جای سربازی

سایت اجتماعی تبیان در گزارشی نوشت: طرح یا لایحه اصلاح قانون نظام وظیفه چندماهی است که در دستور کار مجلس قرار دارد. چندی پیش نیز کمیسیون امنیت ملی مجلس فراخوانی را برای ارائه نظر در مورد خدمت سربازی اعلام کرد. در راستای این فراخوان مطالب زیر به سمع و نظر می رسد.

اخبار بسیار خوشایندی از برخی اصلاحات در حوزه نظام وظیفه به گوش می رسد که جای بسی خوشوقتی و سپاس دارد که برخی از آنها اجرایی شده و برخی بعد از تصویب قانون اجرایی می شود: کاهش مدت خدمت به 18 ماه، طرح بیمه درمانی سربازان و خانواده هایشان، افزایش مدت زمان شرکت در کنکور، افزایش حقوق سربازان (البته به اذعان فرمانده نیروی انتظامی علی رغم افزایشهای صورت گرفته هنوز حقوق بسیار اندک است.) بیمه بیکاری و...

اما به نظر می رسد در میان تمام این محسنات، توجه و تفتن به یک نکته خالی است که اتفاقا نکته ای بسیار کلیدی است: ارتش حرفه ای

ارتش حرفه ای چیست

سربازی میراث ناپلئون بناپارت است که توسط رضاشاه به ایران وارد شد. اما به مرور کشورهای جهان به ضعفها و ناکارآمدی های سربازی و ناسازگاری آن با حقوق بشر و حق انتخاب و آزادی جوانان پی بردند و به همین دلیل خدمت سربازی را حذف نموده و به جای آن ارتش حرفه ای را که مبتنی بر سربازی داوطلبانه است بنیان نهادند. در ارتش حرفه ای از سربازانی که به اجبار و به دلیل ترس از محرومیت از خدمات عمومی یا مجازات به سربازی می آیند، خبری نیست بلکه تنها از کسانی که مایلند در امور نظامی فعالیت کنند ثبت نام به عمل می آید و پس از تایید صلاحیتهای مندرج در قانون با آنها قراردادهای معمولا 5 ساله به امضا می رسد و در مقابل دریافت حقوق و مزایای کافی به خدمت ارتش در می آیند. این سیستم به دلیل کارآمدی و فواید بی شمارش به سرعت در جهان رواج یافت و اکنون 109 کشور از مجموع 197 کشور جهان سربازی را حذف کرده و ارتش حرفه ای بنیان گذاشته اند. اکثر کشورهای باقی مانده نیز طرح هایی عمدتا 5-3 ساله برای ایجاد ارتش حرفه ای تدوین کرده اند.

فواید ارتش حرفه ای

1- افزایش کارایی نیروهای مسلح؛ یک گروه کوچک، حرفه ای و آموزش دیده از تعداد بی شمار سربازان وظیفه کم آموزش دیده کاراتر هستند. به خصوص آنکه امروزه شیوه جنگها تغییر کرده و فزونی نفرات عامل موثری در برتری نظامی نیست.

2- افزایش تخصص گرایی نیروهای مسلح: مدت زمان اندک خدمت سربازی امکان تخصصی شدن نیروهای نظامی را به حداقل کاهش می دهد اما ارتش حرفه ای بر تخصصی شدن و حرفه ای شدن نیروهای نظامی استوار است.

3- انگیزه بالا: به علت آنکه سربازان در ارتش حرفه ای داوطلبانه آمده و حقوق کافی دریافت می کنند دارای انگیزه بالایی هستند که با سربازان وظیفه به هیچ وجه قابل مقایسه نیست.

4- استفاده از فن آوری های نوین و پیشرفته: به دلیل آنکه در سیستم سربازی اجباری، سربازان زیاد و فراوانی در اختیار است، میزان استفاده از فن آوری های نوین در قیاس با ارتش حرفه ای کم و توسعه آن نیز آهنگی کند دارد.

5- کاهش ریسک امنیتی: سربازان وظیفه وارد اماکن و فضاهای نظامی می شوند و به علت تعداد زیاد و زمان اندک، امکان نظارت و گزینش تمام آنها وجود ندارد و این امر ریسک امنیتی- اطلاعاتی را افزایش می دهد. در ارتش حرفه ای این ریسک به حداقل خود می رسد.

6- کاهش هزینه های اقتصادی دولت: درست است که سربازان وظیفه در مقایسه با سربازان ارتش حرفه ای حقوق بسیار اندکی دریافت می کنند اما با توجه به تعداد بی شمارشان و از سوی دیگر هزینه های هنگفت صورت گرفته در سازمان وظیفه عمومی و... برای شناسایی، اعزام و یا معافیت مشمولین و نهایتا تعقیب فراریان و.... هزینه های سربازی وظیفه هم کم نیست. حال اگر ضریب کارآمدی این دو را در نظر بگیریم بی تردید هزینه های سربازی وظیفه بیشتر خواهد شد.

7- نداشتن معایب سربازی وظیفه: سربازی وظیفه در کنار محاسنی که دارد، معایبی نیز دارد که از فواید آن فزونی می گیرد و ارتش حرفه ای از بسیاری از این معایب مبراست: ایجاد دشواری در مسیر ازدواج جوانان، صعب نمودن و دیر وارد شدن جوانان به بازار کار، سپری شدن نزدیک به 2 سال عمر جوانان در مسیری مخالف خواست آنان، برخی موارد مشاهده شده در پادگانها، دوری از خانواده، اضطرابها و ناآرامی های روانی و...

وضعیت ارتش حرفه ای در جهان

پیشتر در گزارشی به بررسی وضعیت سربازی در جهان پرداختیم که جهت مشاهده اسامی کشورها به گزارش مراجعه نمایید. از میان 197 کشور جهان 109 کشور سربازی را حذف کرده و ارتش حرفه ای دارند. 29 کشور سربازی کمتر از یک سال دارند. در 8 کشور از سربازان در امور نظامی مسلحانه استفاده نمی شود. 10 کشور سربازی انتخابی دارند. 15کشور از ترکیب سربازان داوطلب و اجباری استفاده می کنند. ایران به همراه 25 کشور دیگر 18 ماه و یا بیشتر سربازی، بدون حق انتخاب و همراه با به کار گیری در امور عملیاتی نظامی دارند؛ که متاسفانه نشان می دهد علی رغم تمام اصلاحات و بهبودها هنوز با وضع مطلوب فاصله داریم. در میان همسایگان ایران كشورهای افغانستان، عراق، عربستان، عمان، قطر، امارات متحده، پاكستان و بحرین سربازی اجباری را لغو كرده اند.

اگر امروزه توجیه ضرورت سربازی برای جوانان آسان نیست، در آینده و با توجه به روند رو به رشد ارتش حرفه ای و حذف سربازی در جهان، صعب و محال خواهد شد. از اکنون باید فکری کرد.

نکات بسیار مهم
1- امروزه که اکثر کشورها ارتش حرفه ای دارند و بسیاری در مسیر حرکت به سمت آن هستند، تحقق ارتش حرفه ای اجتناب ناپذیر شده و به همین دلیل است که ضرورت دارد نمایندگان مجلس در اصلاحیه خود بر این قانون به ارتش حرفه ای توجه کنند و الا به نظر می رسد در زمانی نه چندان دور مجددا این قانون باید به اصلاح سپرده شود.

2- تحقق ارتش حرفه ای کاری نیست که بتوان در زمانی کوتاه آن را محقق کرد؛ چرا که این روند باید به صورتی انجام شود که به توان دفاعی نیروهای مسلح کوچکترین خدشه ای وارد نشود. به همین دلیل است که باز هم ضرورت دارد نمایندگان از هم اکنون به این مساله توجه کنند. به عنوان مثال کشورهایی چون آلبانی، استونی، اوکراین، صربستان، کرواسی هم اکنون طرح های 3 تا 5 ساله برای تحقق ارتش حرفه ای دارند که اکثرا در سال 2010 سربازی اجباری را حذف خواهند کرد. تایوان طرحی ده ساله طراحی کرده که هر سال ده درصد از شمار سربازان اجباری کم میشود. با توجه به تحولات اخیری که سپاه در ساختار خود ایجاد نموده بستر مناسبی برای گذار به ارتش حرفه ای ایجاد شده است.

3- طرح ارتش حرفه ای منافاتی با استفاده از سربازی اجباری در زمان جنگ ندارد و می تواند تنها ناظر به زمان صلح باشد. چنانچه کشورهای زیر سربازی اجباری را حذف کرده و ارتش حرفه ای ایجاد کرده اند اما این حق را برای نیروهای مسلح گذاشته اند که در شرایط اضطراری مانند جنگ از سربازی اجباری هم بهره بگیرد: اتیوپی، بنگلادش، بلیز، هلند، شیلی، بلژیک، ایرلند، بولیوی، اروگوئه.

4- طرح ارتش حرفه ای منافاتی با آموزش های دفاعی و نظامی به جوانان ندارد. چنانچه مثلا تایوان تاکید کرده که بعد از حرفه ای شدن ارتش، دوره سربازی حذف می شود اما دوره آموزش آن به قوت خود باقی خواهند ماند. اتفاقا بر اساس قانون اساسی ایران دوره آموزش سربازی قابل حذف شدن نیست اما می توان دوره بعد از آموزش را در یک روند تدریجی و برنامه ریزی شده حذف کرده و ارتش حرفه ای را جایگزین آن نمود.

5- این مقاله از تحولات و اصلاحات کمی و کیفی صورت گرفته در ساختار و شیوه سربازی در چند سال اخیر استقبال می کند و به هیچ وجه قصد نادیده گرفتن آنها را نداشته است.

شرایط تردد به داخل و خارج کشور برای مشمولان خدمت وظیفه عمومی

ایسکانیوز: دانشجویانی که تا پایان شهریور 85 از کشور خارج شده و در یکی از دانشگاه های معتبر و مورد تائید وزارت علوم و یا بهداشت و درمان مشغول تحصیل هستند، می توانند سالی 2 بار جمعاً به مدت 3 ماه به کشور تردد کنند. 
 
برای مشمولانی که دانشجو نیستند و تمایل به خرید خدمت دوره ضرورت خود را ندارند، چنانچه تا پایان سال 1382 از کشور خارج شده اند می توانند با مراجعه به سفارت و یا نمایندگی های جمهوری اسلامی ایران در آن کشور مراجعه و درخواست تردد به کشور را نمایند به آنها یکمرتبه در سال و بمدت 3 ماه با درج مهر در گذرنامه مجوز تردد داده خواهد شد.
پایگاه اطلاع رسانی پلیس اعلام کرد: مشمولان دانشجو که همراه پدر به ماموریت خارج از کشور میروند میتوانند از معافیت تحصیلی استفاده نمایند.
مشمولان دانشجو فرزندان مامورین ثابت دولت ج.ا.ایران به 2 صورت زیر می توانند از کشور خارج شوند.
الف: چنانچه بیش از 4 نیمسال تحصیلی از تحصیلشان نگذشته باشد و ظرف مدت یکسال از تاریخ خروج وارد دانشگاه شوند.
- مجوز خروج داده می شود.
- معافیت تحصیلی خواهند گرفت.
- با رعایت سقف مجاز ادامه تحصیل دانشجویان مشابه داخل کشور، در خارج از کشور می توانند تحصیل نمایند.
- در خاتمه پس از معرفی بموقع خود بدون غیبت برگ اعزام دریافت می کنند.
ب: چنانچه بیش از 4 نیمسال تحصیلی از تحصیلشان گذشته باشد و بعد از یکسال از تاریخ خروج از کشور دارد دانشگاه شوند ( طبق تبصره2 ماده 103 رفتار خواهد شد)
- مجوز خروج صادر خواهد شد.
- معافیت تحصیلی نخواهند داشت.
- با رعایت سقف تحصیلی مانند تحصیل دانشجویان مشابه داخل کشور در خارج از کشور می توانند تحصیل کنند.
- در خاتمه پس از معرفی بموقع خود برگ اعزام بدون غیبت دریافت می کنند.

معافيت دانشجويان دكتري

سردار زاده‌كمند، رئيس سازمان وظيفه عمومي ناجا گفت: تمامي دانشجويان مقاطع دكترا با ارائه يك پروژه به ستاد كل نيروهاي مسلح از خدمت سربازي معاف، و كارت پايان خدمت دريافت مي‌كنند.

به گزارش شبكه خبر دانشجو، زاده كمند صبح امروز در جمع خبرنگاران با اعلام اين مطلب اظهار داشت: در قالب آيين نامه معافيت نخبگان، اين افراد از نظر ستاد كل نيروهاي مسلح به دو دسته تقسيم مي شود؛ دسته اول شامل افرادي مي شود كه در آزمون هاي سراسري رتبه هاي برتر را كسب كرده اند و دسته دوم كساني هستند كه از نظر بنياد ملي نخبگان به عنوان مخترع و محقق برتر علمي معرفي شده اند.

رئيس سازمان وظيفه عمومي ناجا در ادامه گفت: دانشجويان دوره دكترا با ارائه طرحي كه ستاد كل نيروهاي مسلح در اختيار آنها قرار مي دهد مي توانند كارت پايان خدمت دريافت كنند.

وي در ادامه با تاكيد بر اينكه نخبگان علمي و دانشگاهي حتماً بايد به تاييد بنياد نخبگان برسند، اظهار داشت: اين طرح بهترين نوع استفاده از تجربيات نخبگان در جامعه است كه مي تواند از جهتي در راستاي توانمند سازي اين افراد و از جهت ديگر در زمينه فراهم آوردن فرصت ها، بويژه براي نخبگان جهت انجام كارهاي پژوهشي و تحقيقي باشد.

فراري ها بيايند

رييس سازمان نظام وظيفه عمومي از حذف جريمه اضافه خدمت براي سربازان فراري خودمعرف خبر داد.

محمدجواد زاده‌‏کمند در گفت و گو با "ايلنا" با بيان اين‌‏که سربازاني که در طول خدمت خود بنا به دلايلي متواري شده‌‏اند، مي‌‏تواند با معرفي خود به خدمت سربازي بازگردند، اعلام کرد: اين افراد ديگر به دستگاه قضايي معرفي نمي‌‏شوند.

وي افزود: سربازان مشمول تا پايان 86 که در حين خدمت بنا به دلايلي از ادامه خدمت سرپيچي کرده و به عبارتي متواري شده اند مي‌‏توانند پس از معرفي خود به ادامه خدمت باز گردند.
رييس سازمان نظام وظيفه عمومي گفت: اين افراد که خود معرف هستند نه جريمه مي‌‏شوند و نه پيگرد قضايي دارند، بلکه مي‌‏توانند همچون سابق به ادامه خدمت سربازي ادامه دهند.

زاده‌‏کمند تصريح کرد: اما سربازان فراري که خود را به سازمان وظيفه معرفي نکنند، در صورت دستگيري از سوي دژبان به مراکز قضايي معرفي شده و اين افراد علاوه بر جريمه، مجازات‌‏هايي که قاضي پرونده دستور مي‌‏دهد، متحمل مي‌‏شوند.

رييس سازمان نظام وظيفه گفت: افرادي که تا پايان سال 1344 متولد شده‌‏اند و داراي مدارکي تحصيلي و دکتراي پزشکي هستند و همچنين متولدان سال 1350 با داشتن مدرک تحصيلي دکتراي علوم پزشکي و غير پزشکي و متولدان سال 1352 داراي مدرک کارشناسي ارشد، از خدمت سربازي معاف هستند

امريه در دانشگاه

قائم مقام معاونت آموزشی وزارت علوم شرایط و اولویتهای پذیرش تقاضای امریه در دانشگاهها و موسسات آموزش عالی (گذراندن خدمت سربازی در دانشگاهها) را اعلام کرد و گفت: هزار نفر در سال جاری متقاضی گذراندن سربازی در دانشگاهها هستند.
وی افزود: متقاضیان درخواست خود را در ابتدا به دانشگاه، موسسه آموزش عالی و یا مرکز پژوهشی ارائه می دهند و دانشگاه در صورت واجد شرایط بودن، درخواست را به وزارت علوم ارسال می کند.
عامری درباره اولویتهای انتخاب متقاضیان گذراندن سربازی در دانشگاهها به مهر گفت: فارغ التحصیلان دکتری، بورسیه های داخل و خارج، نخبگان و استعدادهای درخشان در اولویت بیشتری برای این منظور قرار دارند. همچنین افرادی که متقاضی امریه سربازی در دانشگاهها و موسسات آموزش عالی محروم هستند نیز مورد توجه قرار می گیرند.

شرایط پذیرش تقاضای گذراندن سربازی در دانشگاهها

وی همچنین با اشاره به شرایط پذیرش تقاضای گذراندن سربازی در دانشگاهها گفت: تمامی فارغ التحصیلان تا یک سال از تاریخ فارغ التحصیلی می توانند با استفاده از قانون نحوه تأمین هیئت علمی، جذب دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی کشور شوند مشروط بر اینکه دارای برگ اعزام بدون مهر غیبت باشند.

اعزام به دوره آموزشی در تیر ماه

قائم مقام معاونت آموزشی وزارت علوم به مهر گفت: تاریخ برگزاری آموزش نظامی تمامی مشمولین طرح سربازی از طریق سایت وزارت علوم و جراید کثیر الانتشار و خبر شبکه سراسری در تیرماه هر سال اعلام خواهد شد.

وی افزود: بنابراین مشمولینی که جذب دانشگاهها و موسسات آموزش عالی شده اند و دارای ابلاغ طرح سربازی از وزارت علوم هستند نباید در تاریخ های اعزام مندرج بر روی برگ اعزام خود را به اداره وظیفه عمومی معرفی کنند چرا که تمامی مشمولین جذب شده در اولین تابستان پس از جذب به آموزش 45 روزه که از جانب ستاد کل اعلام می شود، اعزام خواهند شد.

عامری گفت: کلیه مشمولینی که دارای کسر خدمت هستند و دوره های آموزشی نظامی را قبلا گذرانده اند، باید در اواخر خرداد ماه هر سال تحصیلی پس از اخذ نامه از رئیس دانشگاه و موسسه آموزش عالی محل خدمت خود با ذکر دقیق مشخصات شناسنامه ای، اصل گواهیهای مربوط را به مرکز عملیات نیروی انسانی سپاه ارائه کنند.